Geen dwangarbeid, een veilige werkomgeving en eerlijke betaling – het zijn beloften die consumenten kunnen geruststellen als ze op zoek zijn naar schone kleding. Maar waar zijn deze claims op gebaseerd? Uit een nieuwe analyse van de Consumentenbond, Schone Kleren Campagne (SKC) en Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) blijkt dat kledingmerken regelmatig te algemene uitspraken doen, die niet altijd kloppen. Ze verwijzen daarbij ook naar commerciële audits, waarvan bekend is dat ze niet betrouwbaar zijn. De drie organisaties deelden hun bevindingen met de Autoriteit Consumenten & Markt (ACM). De ACM heeft toegezegd te gaan onderzoeken hoe ‘social washing’ kan worden aangepakt.
De Consumentenbond, SKC en SOMO bekeken voor tientallen kledingmerken de uitingen over arbeidsomstandigheden in (web)winkels, op sociale media en websites. Het viel op dat regelmatig wordt verwezen naar commerciële auditbedrijven. Bij een audit worden de arbeidsomstandigheden in een fabriek onderzocht, maar jarenlang onderzoek van verschillende ngo’s, waaronder SKC, heeft aangetoond dat arbeidsrechtenschendingen vaak niet worden opgespoord tijdens zulke inspecties. Dit heeft ermee te maken dat kledingmerken en -fabrieken vaak zelf opdrachtgevers zijn van de audit. Er is dus een perverse prikkel voor het auditbedrijf om niet te negatief te zijn, zodat ze de volgende keer opnieuw worden ingeschakeld. Ook doen fabrieken vaak van alles om de situatie rooskleuriger voor te stellen, waarbij ze hun arbeiders onder druk zetten om te liegen over bijvoorbeeld loon en werktijden. Het uiteindelijke inspectierapport gaat naar de opdrachtgever en is niet openbaar, waardoor arbeiders, vakbonden en internationale ngo’s niet kunnen checken wat er in staat.
Er is dus veel reden om te twijfelen als een merk claimt dat audits hebben aangetoond dat alles bij hun fabrieken dik in orde is. Dat wordt ook geïllustreerd door een aantal specifieke voorbeelden die de drie Nederlandse organisaties tegenkwamen in hun onderzoek. Zo meldde WE Fashion in hun duurzaamheidsrapport dat de fabrieken 100% voldeden aan het doel “geen dwangarbeid”. De ngo Transparantem had echter wel degelijk aanwijzingen van dwangarbeid gevonden bij een leverancier van WE Fashion in Mauritius. Ook hier gold dat arbeiders niet vrijuit durfden te spreken tijdens de commerciële audit.
< Screenshot van WE Fashion website
Meer voorbeelden van de discrepantie tussen claims en werkelijkheid staan in onderstaande tabel:
Dit systeem benadeelt zowel arbeiders als consumenten. Arbeiders hebben te kampen met allerlei misstanden die worden verhuld door officiële auditrapporten, geproduceerd door een sector die daar flink geld mee verdient. En consumenten worden met mooie praatjes verleid tot een aankoop waarvan ze denken dat die verantwoord is. Dit is iets waar de ACM de consumenten tegen zou moeten beschermen. Eerder ontwikkelde deze autoriteit al een leidraad om te verduidelijken waar claims rondom duurzaamheid aan moeten voldoen. Ook claims over arbeidsomstandigheden en mensenrechten vallen hieronder. De ACM heeft aangegeven het rapport van de Consumentenbond, SKC en SOMO met interesse te bekijken en wil onderzoeken wat er gedaan kan worden aan social washing. Hierbij is het mogelijk dat er in de toekomst sancties worden opgelegd aan merken die doorgaan met social washingpraktijken.
Als eerste stap roepen de drie organisaties op om te verplichten dat de inhoud van auditrapporten waarop merken zich met hun claims op baseren, openbaar gemaakt worden. Dat biedt arbeiders, hun vertegenwoordigers en organisaties uit het maatschappelijk middenveld in ieder geval de mogelijkheid om de claims te toetsen aan de realiteit.
Lees ook:
Het artikel op de site van SOMO (Engelstalig) met meer screenshots van claims die merken maken.