In de globale kledingindustrie is vakbondsvrijheid niet vanzelfsprekend. Terwijl consumenten steeds vaker vragen naar eerlijk geproduceerde kleding, blijven veel kledingarbeiders dagelijks geconfronteerd worden met ernstige misstanden in de fabrieken. Arrestaties van vakbondsleiders, gedwongen sluiting van vakbondskantoren, massaontslag van arbeiders die zich uitspreken, en een bedreiging en intimidatie zijn vaak de harde realiteit.
Vakbondsvrijheid – het recht van arbeiders om zich te verenigen, vakbonden op te richten en collectief te onderhandelen – is een mensenrecht dat is vastgelegd in internationale richtlijnen. Toch staat dit recht wereldwijd onder druk, en dat raakt juist de mensen die onze kleding maken.
Waarom deze vrijheid zo cruciaal is
Een sterke, onafhankelijke vakbond is vaak de enige manier voor arbeiders om misstanden aan te kaarten en structurele verbeteringen in de fabrieken af te dwingen. Vakbonden werken aan collectieve onderhandelingen met de fabriek. Collectieve onderhandelingen zijn processen waarbij vakbonden namens arbeiders afspraken maken over lonen, veilige werkomstandigheden, redelijke werktijden en bescherming tegen ontslag. Ze zorgen ervoor dat arbeiders niet individueel, maar als een groep, sterk staan.
In veel productielanden worden deze onderhandelingen verzwakt door zogenaamde yellow unions: “vakbonden” die door werkgevers zijn opgericht, gestuurd of beïnvloed. In plaats van de arbeiders te vertegenwoordigen, staan zij vooral voor de belangen van fabriekseigenaren. Zo worden de onafhankelijke vakbonden buitenspel gezet en worden arbeiders niet goed gerepresenteerd.
Wanneer kledingarbeiders wél de ruimte krijgen om zich te organiseren, zien we dat echte verandering mogelijk is. Verbeterde brandveiligheid, hogere lonen en betere contracten zijn voorbeelden van wins die rechtstreeks voortkomen uit vakbondsactie. Maar juist daarom worden vakbonden in veel landen gezien als een bedreiging voor goedkope productie.
Wat er misgaat in productielanden
In landen zoals Bangladesh, Cambodja, India en Myanmar liggen arbeiders regelmatig onder vuur wanneer ze zich organiseren. Vakbondsleiders worden gearresteerd of verdwijnen, fabrieken sluiten hun deuren zodra arbeiders collectief actie ondernemen, en arbeiders worden ontslagen zodra zij zich openlijk aansluiten bij een vakbond. Intimidatie, bijvoorbeeld dreigtelefoontjes of zelfs fysieke agressie, is voor veel vakbondsleden onderdeel van de dagelijkse realiteit. Ook de yellow unions spelen hier een belangrijke rol.
De gevolgen hiervan zijn groot. Arbeiders durven zich minder snel uit te spreken over misstanden zoals gevaarlijke werkplekken, onbetaalde overuren of discriminatie. En zonder een sterke vakbond kunnen verbeteringen in de sector vaak geen stevige basis creëren.
Wat wij kunnen doen
Transparantie in toeleveringsketens, druk vanuit internationale merken en inzet van consumenten kunnen een grote rol spelen in het beschermen van vakbondsvrijheid. Merken die actief samenwerken met onafhankelijke vakbonden, die duidelijk beleid hebben tegen intimidatie en die productiepartners strikt monitoren, dragen bij aan échte vooruitgang.
Ook consumenten kunnen verschil maken: door kritische vragen te stellen, bewuste keuzes te maken en merken te steunen die zich zichtbaar inzetten voor arbeidsrechten.
De strijd voor vakbondsvrijheid is een strijd voor waardigheid, veiligheid en zeggenschap. Zolang kledingarbeiders niet vrij zijn om zich te verenigen, blijft eerlijke kledingproductie een belofte die niet volledig kan worden waargemaakt.
Meehelpen? Sluit je aan als supporter en draag bij aan een eerlijkere kledingindustrie. Door jouw donatie kunnen wij onze strijd samen met kledingarbeiders wereldwijd voortzetten. Dankjewel!